Korelacja sztuki malarskiej i filmowej na przykładzie filmu Jana Jakuba Kolskiego „Historia kina w Popielawach”

Ida Łotocka-Huelle

ETAP EDUKACYJNY

gimnazjalna, ponadpodstawowa

PRZEDMIOT

plastyka

CZAS

90 minut

Po zajęciach uczeń będzie umiał:

  • wyjaśnić – na przykładzie – na czym polega korelacja sztuk;
  • porównać kadr filmowy do obrazu, wskazując podobieństwa i różnice;
  • wskazać ruch jako specyfikę przekazu filmowego;
  • wyjaśnić pojęcie kompozycji i określić jej typy;
  • rozpoznać typy kompozycji na wybranych kadrach filmowych i obrazach malarskich;
  • wyjaśnić pojęcie inspiracji i wskazać przykłady inspiracji malarstwem w obejrzanym filmie.

Metody pracy:

wykład, praca w zespołach, analiza materiału wizualnego, zadania plastyczne, rozmowa nauczająca, analiza filmu

Środki dydaktyczne:

  • film Jana Jakuba Kolskiego „Historia kina w Popielawach”
  • słownik pojęć plastycznych i wyrazów obcych,
  • materiał pomocniczy nr 1 i 2 – reprodukcje dzieł i kadry filmowe do analizy porównawczej - dostępne na stronach internetowych www.filmotekaszkolna.pl (Nasze lekcje/ 5. Obrazy magiczne/ Materiały metodyczne),
  • karty pracy ucznia nr 1, 2, 3, 4, 5, 6 dostępne na stronach internetowych www.filmotekaszkolna.pl (Nasze lekcje/ 5. Obrazy magiczne/ Materiały metodyczne),

Pojęcia kluczowe:

  • korelacja, inspiracja, malarskość filmu, kadr filmowy, pole obrazowe, ekspresyjna rola kompozycji, „ruchome obrazy”, kompozycja dzieła

Uwagi:

Uczniowie przed przystąpieniem do zajęć muszą obejrzeć film oraz zapoznać się z definicjami pojęć: „korelacja”, „inspiracja”, „kompozycja”, „harmonia”, „kontrast”, „kadr filmowy”.

Przebieg zajęć

  • Zapisz na tablicy temat. Zapytaj uczniów, czy rozumieją użyte w nim słowo „korelacja”. Wysłuchaj odpowiedzi, a w razie konieczności uzupełnij definicję. Zapowiedz, że podczas zajęć będziecie zajmować się porównywaniem sztuki malarskiej ze sztuką filmową, uwzględniając przede wszystkim kompozycję i wzajemne inspiracje obu tych sztuk.
  • Zainicjuj rozmowę na temat filmu obejrzanego przed zajęciami. Możesz wykorzystać poniższe pytania:

      W jakiej scenerii dzieje się akcja?

      Jaką rolę w życiu bohaterów odgrywa kino?

      Co według bohaterów filmu jest istotą filmowej magii?

  • Odtwórz kilka pierwszych sekund filmu (będą to nieruchome kadry pejzażu). Zapytaj o znaczenie pojęcia „kadr filmowy” oraz wyjaśnij, na czym polega podobieństwo kadru do pola obrazowego. Zapytaj uczniów, kiedy kadr będzie przypominał obraz i czy rozpoznali takie kadry w filmie, czym się charakteryzowały? Poproś, by podawali zapamiętane przykłady.
  • Podsumowując wypowiedzi uczniów, wyjaśnij, że malarskość kadru, tzn. zorganizowanie go w taki sposób, jak malarz tworzy obraz, można uzyskać za pomocą bogatych środków wyrazu wizualnego, dających podobne jak na obrazie złudzenie przestrzeni, głębi, aury, kolorytu, efektów światła i cienia. Jednocześnie podkreśl, że między najbardziej nawet malarskim kadrem filmowym a obrazem pozostaną dwie zasadnicze różnice: ruch będący nieodłączną cechą filmu oraz fakt, że żaden kadr filmowy nie funkcjonuje w izolacji, zawsze on jest częścią całości.
  • Powiedz uczniom, że film jako sztuka, która powstała później, korzysta ze środków wyrazu innych sztuk, w tym malarstwa. Spytaj uczniów, jak rozumieją pojęcie „inspiracja”. Wyjaśnij, na czym polega inspiracja malarstwem w filmie oraz podaj najpopularniejsze formy jej wykorzystania (np. aluzje, cytaty, stylizacje, kompozycje kadru).
  • Jeśli to możliwe, to wyświetl za pomocą rzutnika wybrane przykłady inspiracji malarskich w filmie zamieszczone w materiale pomocniczym nr 1. Kolejno omów je z uczniami (odwołując się do ich wiedzy). W razie potrzeby zadawaj pytania pomocnicze:

      Co łączy kadr filmowy z prezentowanym obrazem? Co jest cechą wspólną?

      Dlaczego reżyser zdecydował się zastosować taki zabieg?

      Czy potrafisz określić zakres inspiracji – czy jest to stylizacja (cytat, aluzja itp.)?

  • Zapytaj wybranego ucznia o definicję pojęcia „kompozycja”, przypomnij (lub poproś o to kolejnego ucznia) typy kompozycji omawianych do tej pory.
  • Następnie, wykorzystując materiał pomocniczy nr 2, dokonaj wraz z uczniami analizy porównawczej wybranych kadrów filmowych i reprodukcji dzieł sztuki pod względem kompozycji.
  • Podziel uczniów na sześć grup i rozdaj im po jednej karcie pracy. Zadaniem każdego z zespołów będzie rozpoznanie zasady kompozycyjnej wykorzystanej w przedstawionym kadrze z filmu. Są to: karta pracy ucznia nr 1 – kompozycja oparta na rytmie, nr 2 – kompozycja zbudowana światłem, nr 3 – kompozycja symetryczna, nr 4 – kompozycja zbudowana światłem, nr 5 – kompozycja asymetryczna/z mocnym punktem, nr 6 – kompozycja oparta na kontraście kierunków określonym przez ciebie czasie uczniowie analizują kadry i wybierają właściwą zasadę spośród umieszczonych pod nimi propozycji. Omów z podopiecznymi ich spostrzeżenia (warto wszystkie kadry wyświetlić za pomocą rzutnika, tak by wszyscy mogli przyjrzeć się obrazom analizowanym przez inne grupy)
  • Zapytaj uczniów, jakie odczucia budzą analizowane typy kompozycji. Czemu może służyć ich zastosowanie w dziele filmowym? Poleć uczniom, aby pisemnie sformułowali wniosek o ekspresyjnej roli kompozycji kadru i jej funkcji w budowaniu dramaturgii filmu. Ochotników poproś o odczytanie notatek.

Podsumowanie:

Podsumowując lekcję, zwróć uwagę na to, że film, dysponujący własnymi środkami wyrazu, korzysta również z osiągnięć sztuk, które były przed nim. Dzięki językowi malarstwa, już utrwalonemu w kulturze, a tym samym w percepcji widzów, film uzyskuje czytelność symboli i metafor, klarowność obrazu, spodziewaną ekspresję oraz jasne powiązanie tematu z epoką. Podobieństwa środków wyrazu filmu i malarstwa są przykładem korelacji sztuk.

Praca domowa

Zachęć uczniów do stworzenia własnej kompozycji malarskiej inspirowanej filmem Kolskiego, opartej na jednej z zasad kompozycyjnych omówionych na lekcji.