Lekcja 23

Malarskie inspiracje

Brzezina
reż.: Andrzej Wajda

Łagodna
reż.: Piotr Dumała

Opracowanie: Dr Piotr Skrzypczak

Brzezina

reż.: Andrzej Wajda

Opis

[FILM DOSTĘPNY BEZPŁATNIE NA KANALE YT STUDIA TOR - TUTAJ]

Akcja filmu rozgrywa się w latach dwudziestych XX wieku. Głównym bohaterem jest chory na gruźlicę, umierający Stanisław, który przyjeżdża z Davos do położonego wśród lasów domu swojego brata Bolesława. W leśniczówce chce umrzeć w otoczeniu najbliższych, ale też po raz ostatni zaznać uroków życia. Bolesław jest wdowcem i nie może pogodzić się ze śmiercią swojej żony Barbary. Nie potrafi też zrozumieć zachowania Stasia, który w obliczu zbliżającej się nieuchronnie śmierci demonstruje ostentacyjną pogodę ducha, chwilami zachowuje się wręcz nonszalancko. Poznaje wieśniaczkę Malinę i wdaje się z nią w romans. Tymczasem Bolesław pogrąża się w bólu i rezygnacji, dopiero śmierć brata nieoczekiwanie przywraca mu spokój ducha. Bolesław decyduje się odmienić swoje życie - po przelotnym romansie z Maliną opuszcza wieś.

Rok produkcji 1970
Produkcja Zespół Filmowy „Tor”
Reżyseria Andrzej Wajda
Scenariusz Andrzej Wajda
Zdjęcia Zygmunt Samosiuk
Montaż Halina Prugar
Muzyka Andrzej Korzyński
Obsada Daniel Olbrychski
(Boleslaw)
Olgierd Łukaszewicz
(Stanislaw)
Emilia Krakowska
(Malina),
Marek Perepeczko
(Michał)
Elżbieta Żołek
(Ola)
Czas trwania 90 min

O reżyserze

Reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta i scenograf; urodzony w 1925 roku w Suwałkach. Absolwent Wydziału Reżyserii PWSF w Łodzi (1953). Współtworzył Polską Szkołą Filmową. W latach 1972-83 był kierownikiem Zespołu Filmowego „X”, w latach 1978-1983 zaś prezesem Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Założył działającą od 2002 roku w Warszawie Mistrzowską Szkołę Reżyserii Filmowej Andrzeja Wajdy. Otrzymał m.in. Złotą Palmę za Człowieka z żelaza na MFF w Cannes, w 2000 roku Oscara za całokształt twórczości filmowej. Wybrana filmografia: Kanał (1956), Popiół i diament (1958), Popioły (1965), Wszystko na sprzedaż (1968), Brzezina (1970), Wesele (1972), Ziemia obiecana (1974), Człowiek z marmuru (1976), Panny z Wilka (1979), Człowiek z żelaza (1981), Danton (1982), Korczak (1990), Pan Tadeusz (1999), Katyń (2007), Tatarak (2009), Wałęsa. Człowiek z nadziei (2013), Powidoki (2016). Zmarł 9.10.2016 w wieku 90 lat.

Scena do analizy

Eros jest archetypem miłości. Thanatos natomiast - to bóg śmierci, syn Nocy (Nyks) Tematem filmu Andrzeja Wajdy i jego literackiego pierwowzoru - Brzeziny Jarosława Iwaszkiewicza jest zarówno zespolenie, jak i walka obu tych pierwiastków. 

Wajda i jego operator - Zygmunt Samosiuk uformowali wiele kadrów filmu na podobieństwo płócien Jacka Malczewskiego. Było to zadaniem niezwykle trudne, bowiem, w odróżnieniu od zastygłych form malarskich kompozycji, film jest sztuką ruchu i fotografuje realność - w tym Brzeziny konkret życia wiejskiego, etnicznej i lokalnej obyczajowości. 

Głównym motywem-obrazem jest w Brzezinie Malina jako Eros-Thanatos. W jednej ze scen filmu Wajda wyraźnie cytuje Thanatosa - słynny obraz Malczewskiego. Thanatos przedstawia portret wiejskiej kobiety z kosą (symbolem śmierci); jest to motyw w różnych swoich wersjach często występujący u malarza. Oryginał obrazu widzimy zresztą w kilku scenach filmu na ścianie jadalni leśniczówki Bolesława. Być może ów obraz jest portretem Basi - zmarłej żony Bolesława. Na pewno jest inspiracją głównego motywu pewnej sceny w filmie. Pod koniec wiosennej sceny spotkania Bolesława (Daniela Olbrychskiego) z Maliną (Emilią Krakowską) na chwilę taśma w kamerze Samosiuka wydaje się być wyłączona i widzimy statyczny obraz dziewczyny, bujnej w swojej cielesności. Tak naprawdę jednak to aktorka grająca Malinę zastyga w bezruchu - oparta o drzewiec kosy, zamyślona, a może zmęczona pracą. Jej naturalnie wzniosła poza uderzająco przypomina pozę postaci z obrazu Malczewskiego. Hieratyczność opartej o kosę Maliny kontrastuje w ten sposób z nieoczekiwaną żywiołowością Bolesława, który do tej pory ukazywany był jako mężczyzna posępny, wyobcowany i wręcz apatyczny. Ważnym motywem tej sceny jest również woda - symbol życia. Woda na porosłej kaczeńcami łące, woda w jeziorze, woda podczas dyngusowej zabawy oraz woda w studni stanowi leitmotiv filmu, a przez swoją powtarzalność każe myśleć o swej funkcji symbolicznej. Wiosenny pejzaż świeżej łąki i naturalna uroda Maliny, w kontrastowym połączeniu z symbolem śmierci - kosą i smutkiem malującym się na twarzy kobiety to wizualizacja erotyki i zarazem niepokojące memento śmierci. Wszystko razem tworzy sugestywny transfer obrazu Malczewskiego, ale też czysto filmowy, umotywowany fabularnie, doskonały wizualnie symbol Erosa-Thanatosa.

Brzezina


Zobacz też