Lekcja 23

Malarskie inspiracje

Brzezina
reż.: Andrzej Wajda

Łagodna
reż.: Piotr Dumała

Opracowanie: Dr Piotr Skrzypczak

Łagodna

reż.: Piotr Dumała

Opis

Stary mężczyzna siedzi przy zwłokach młodej kobiety. Realistyczny obraz płynnie zmienia się w obrazy wspomnień ich nieszczęśliwego małżeństwa, którego nie można nawet nazwać związkiem; to raczej relacja między dwojgiem obcych sobie ludzi - piękną i delikatną kobietą oraz starym i apodyktycznym mężczyzną. Wspominane przez mężczyznę epizody naznaczone są brakiem porozumienia. W przytłaczającej, klaustrofobicznej atmosferze narasta psychologiczne napięcie. Można przypuszczać, że nieszczęśliwa kobieta - tytułowa „łagodna” - popełniła samobójstwo. Kolejne obrazy filmu łączą się w fantastycznych wizualnie splotach, klimat całej opowieści jest mroczny i duszny, nie pozbawiony naturalistycznych, turpistycznych akcentów, możliwych do odczytania jako symbole śmierci.

Rok produkcji 1985
Produkcja Studio Miniatur Filmowych (Warszawa)
Reżyseria Piotr Dumała
Scenariusz Piotr Dumała
Zdjęcia Barbara Stankiewicz
Montaż Hanna Michalewicz
Muzyka Zygmunt Konieczny
Czas trwania 11 min

O reżyserze

Reżyser filmów animowanych, plastyk, literat, aktor, pedagog; urodzony w 1956 roku w Warszawie. W 1982 roku ukończył Warszawską ASP w pracowni konserwacji rzeźby kamiennej. Debiutował w 1981 filmem Lykantropia. Tworzy w swojej indywidualnej, „gipsowej” technice, polegającej na rysowaniu, później malowaniu i ścieraniu płyt gipsowych. Uzyskuje tak brąz Rembrandta oraz efekt światłocienia w tonacji brązów, podobny do słynnego chiaroscuro Caravaggia. Realizuje filmy na podstawie klasyki literackiej, nie unika też mniejszych form i lżejszych tematów: czołówek filmowych, wideoklipów czy reklam MTV. Jego twórczość uważana jest za zjawisko wyjątkowe w światowej animacji, zaś on sam nazywany bywa „magiem filmu animowanego”. Wybrana filmografia: Lykantropia (1981), Latające włosy (1984), Łagodna (1985), Nerwowe życie kosmosu (1986), Wolność nogi (1988), Horse (1990, film dla MTV), Franz Kafka (1991), Nerwowe życie I (1993), Nerwowe życie II (1994), Stop AIDS (1994), Wieje piaskiem od strony wojny (1995, teledysk), Kafka meets Dostoyevski (1995), 14 bajek z królestwa Lailonii (1997), Zbrodnia i kara (2000), Las (2009), Ederly (2015).

Scena do analizy

Motyw tarczy zegara porządkuje w animowanej Łagodnej czas narracji. Ujawnia jego upływ, ale też wprowadza retrospekcję. Wraz z cofającymi się wskazówkami i transformacją cyferblatu w rozświetlony okrąg, na którym spotykają się obie postacie, opowieść powraca do przeszłości. Przestrzeń pozostaje natomiast ta sama: jest nią mieszkanie bohatera. Wszystko ukazane jest z perspektywy kamery filmowej, ale nie rejestrującej poklatkowo osobne nieruchome obrazy w celu ich animowania, ale tej - filmującej prawdziwych aktorów w trójwymiarowych wnętrzach. 

W Łagodnej widać, jak nieograniczone są możliwości animacji. W dramatycznej scenie kiedy napięcie konfliktu pomiędzy kobietą a mężczyzną osiąga swoje apogeum, przedmioty tracą swoją pierwotną formę i zamieniają się w inne. U Dumały transformuje się niemal wszystko: stół kilkakrotnie zmienia kształt i w końcu staje się łóżkiem, zaś tarcza zegara przeistacza się w rynek. To, co jest pochodną tak zwanej "gipsowej techniki" Dumały - ślady i smugi po zacieranych postaciach i przedmiotach, nie tylko nie okazuje się wadą obrazu, ale paradoksalnie staje się jego zaletą, kojarzyć się bowiem może na przykład bezwolnością, powolnością działania - jak w złym, koszmarnym śnie.

Do najważniejszych symboli w Łagodnej należą zwiastujący śmierć, tykający memento mori zegar, pęknięty kielich z krwawoczerwonym winem i dwa najważniejsze: mucha i pająk. Pająk jest stworzeniem zdradzieckim, symbolem diabła, nieuczciwości i oszustwa. Znakiem bezduszności mężczyzny, doprowadzającego do śmierci bohaterki, jest wizja najbardziej zapadającą w pamięć - ów wydobywający się spod stołu, a później przybierający monstrualne rozmiary pająk. Obraz pająka z tej sceny filmu Dumały, można odczytać jako aluzję do przejmujących obrazów malarza symbolisty Odilona Redona (Uśmiechnięty pająk i Płaczący pająk).

Obrazy Łagodnej znakomicie dopełniane są przez dźwięk: tykanie zegara, brzęczenie muchy i odgłosy kroków - efekty znakomicie podkreślające martwotę ciszy. Warstwę odgłosów naturalnych dopełnia niezwykle sugestywna muzyka Zygmunta Koniecznego.

Łagodna


Zobacz też