Lekcja 5

Obrazy magiczne

Historia kina w Popielawach
reż.: Jan Jakub Kolski

Oczy uroczne
reż.: Piotr Szulkin

Opracowanie: Dr Natasza Korczarowska

Oczy uroczne

reż.: Piotr Szulkin

Opis

[FILM NIEDOSTĘPNY ONLINE]

Fabuła filmu nawiązuje do motywów zaczerpniętych z ludowego folkloru. W posępnych ruinach zamku żyje samotnie demoniczny Pan. Towarzyszy mu jedynie oddany stary sługa. Postać możnowładcy budzi lęk mieszkańców okolicznych wsi. Właściciel zamku słynie bowiem ze spojrzenia zdolnego sprowadzić na każdego natychmiastową śmierć. Pewnego dnia w okolice przybywa stary szlachcic wraz ze swą piękną córką. Po groźnym wypadku nieoczekiwanych gości ratuje służący „urocznego Pana”. Dziewczyna wzbudza w możnowładcy gwałtowną miłość i wkrótce zostaje jego żoną. Tuż przed narodzinami dziecka Pan wyłupia sobie oczy w obawie, aby ich urok nie sprowadził na rodzinę jakiegoś nieszczęścia.

Rok produkcji 1976
Produkcja Studio Filmowe „Tor”
Reżyseria Piotr Szulkin
Scenariusz Piotr Szulkin
Zdjęcia Witold Stok
Montaż Agnieszka Bojanowska
Muzyka Stanisław Syrewicz
Obsada Mariola Chmielewska,
Leszek Herdegen,
Edward Rączkowski,
Józef Dusza
Czas trwania 41 min

O reżyserze

Reżyser filmowy, telewizyjny i teatralny, scenarzysta, scenograf, aktor, publicysta; urodzony w 1950 roku w Warszawie. Ukończył Liceum Sztuk Plastycznych, a w 1975 roku Wydział Reżyserii PWSFTviT w Łodzi, gdzie jest wykładowcą. Zadebiutował w 1976 roku krótkim metrażem telewizyjnym Oczy uroczne, który uzyskał Nagrodę Główną na MFF Fantastycznych w Trieście (1978). W 1979 roku zrealizował pełnometrażowy film Golem, który zdobył nagrodę za debiut reżyserski na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. Największy rozgłos przyniosła Szulkinowi powstała w latach 1981-1985 trylogia (Wojna światów - następne stulecieO-bi, o-ba. Koniec cywilizacjiGa, ga. Chwała bohaterom), którą odczytywano w kluczu ezopowym jako alegorię polityczną w duchu antytotalitarnego Roku 1984 George'a Orwella. Wybrana filmografia: Oczy uroczne (1976), Golem (1979), Wojna światów (1981), O-bi, o-ba. Koniec cywilizacji (1984), Ga, ga. Chwała bohaterom (1985), Femina (1990), Mięso (1993), Ubu król (2003).

Scena do analizy

Wybrana scena ilustruje strategię twórczą Piotra Szulkina polegającą na wprowadzaniu w obręb filmowej diegezy ujęć bezpośrednio nie związanych z zasadniczą linią fabularną. Funkcją tego typu magicznych obrazów jest zainicjowanie w wyobraźni widza gry swobodnych skojarzeń. 

Scena procesji ma charakter oniryczny. Postacie filmowane są w planach dalekich. Dominantą kolorystyczną jest czerwień dymu z kadzidła, który stopniowo wypełnia przestrzeń kadru. Ten akcent wizualny nadaje całej scenie status sennej wizji. Niepokojący nastrój potęguje pozadiegetyczna muzyka.

Procesja zakonników zapowiada radosne wydarzenie - ślub urocznego Pana z piękną oblubienicą. Harmonię sceny utrzymanej w monochromatycznym rejestrze barwnym zakłóca nieoczekiwane wprowadzenie ostrego kontrastu kolorystycznego. Czerwień kadzidlanych oparów kontuje przyszłe okrutne wydarzenia: brutalną scenę samookaleczenia i dwuznaczne zakończenie. 

W analizowanej scenie ujawniona zostaje także skłonność Szulkina do groteskowej deformacji rzeczywistości. Obrazy kreowane są wedle charakterystycznej dla groteski zasady dysonansowego zestawiania elementów. Czerń mnisich habitów i okrytej kirem chorągwi kontrastuje z czerwienią gęstego dymu i wybuchających pośród skał płomieni. Towarzyszący procesji nastrój powagi i skupienia zakłóca widok uśmiechniętego sługi niesionego w makabrycznej lektyce sporządzonej z wieka od trumny. 

W obrębie filmowego opowiadania analizowana scena zyskuje zdecydowanie autonomiczny charakter. Wyjątkowy walor poetycki tej sceny jest efektem wysublimowanych rozwiązań plastycznych. Za sprawą takich kreacyjnych zabiegów twórczych film wymyka się jednoznacznej interpretacji i otwiera na wielość odczytań. Projekt lektury magicznych obrazów zakłada bowiem odbiór intuicyjny i asocjacyjny.

Oczy uroczne


Zobacz też